کلاهبرداری رایانه ای چیست ؟

با گسترش فضای مجازی و پیشرفت تکنولوژهای رایانه ای، هرروزه کاربرانی به آن ملحق می شوند.زمانی که کرونا شیوع پیدا کرد روند ملحق شدن کاربران سرعت بیشتری گرفت. با فعالیت هایی که در فضای مجازی مانند خرید آنلاین، پرداخت اینترنتی، گفت و گو با آشنایان و دوستان صورت گرفت شاهد کلاهبرداری و سوء استفاده بعضی از افراد در فضای مجازی بودیم. برای نخستین بار در سال ۱۳۸۲، قانون تجارت الکترونیک تصویب شد و در سال ۱۳۸۸ پس از تغییراتی در قانون جرائم رایانه ای، مجدد مورد پیش بینی قرار گرفت. کلاهبرداری رایانه ای که در فضای مجازی مجازی اتفاق می افتد اگر کلاهبردار از فعالیت غیر مجاز و نامتعارف خود کسب سود، پول، مال و یا منفعتی کسب کند مرتکب جرم می شود و مجرم شناخته می شود‌.

کلاهبرداری رایانه ای چیست؟

طبق ماده ۱۳ قوانین جرایم رایانه ای هرکس به طور غیرمجاز از سامانه های رایانه ای یا مخابراتی با ارتکاب اعمالی از قبیل وارد کردن، تغییر، محو، ایجاد یا متوقف کردن داده ها یا مختل کردن سامانه، وجه و مال یا منفعت برای خود ویا دیگری تحصیل نماید.

عناصر جرم رایانه ای

با تحقق چه عنصر قانونی، مادی و معنوی می توان گفت جرمی به وقوع پیوسته است.

عنصر قانونی:منظور از عنصر قانونی یعنی مشخصات و شواهد قانونی مورد نیاز برای اثبات جرم می باشد. مانند وجود فیش برداشت پول از حساب مال باخته

عنصر مادی: منطور از عنصر مادی ابزار و شگردهایی می باشد که کلاهبردار از آن استفاده می کند مانند اینترنت، سایت تقلبی

عنصر معنوی: منظو. از عنصر معنوی، نیت و انگیزه و هدف کلاهبرداری می باشد. مانند کسب پول از برداشت غیرقانونی از حساب های بانکی

مصادیق جرم کلاهبرداری رایانه ای

وارد کردن: به معنای وارد کردن اطلاعات نادرست،غلط و یا ساختگی به منظور فریب دیگران می باشد. به طور مثال وارد کردن اطلاعات ساختگی در سیستم بانکی

ایجاد کردن اطلاعات: کلاهبردار می خواهد با وارد کردن اطلاعاتی که وجود خارجی ندارند، کسب منفعت غیر مجاز نمایند‌. به طور مثال ساختن اطلاعات و هویت غیر واقعی مانند نام و نام خانوادگی، کدملی و شماره تماس

مختل کردن: به منطور اختلال روانی عملکرد نرمال سیستم ها یا داده ها و‌‌‌… می باشد. به طور مثال کلاهبردار با استفاده از بدافزار ها، روند سیستم را مختل می کنند.

محو کردن: به این منظور که کلاهبردار با از بین بردن و پاک کردن و یا پنهان کردن اطلاعات می خواهد از پیگیری و کشف جرم جلوگیری کند‌. به طور مثال حذف ایمیل و پیام های رد و بدل شده که حاوی اطلاعات مربوط به کلاهبرداری است.

با انجام هر کدام از این موارد کلاهبرداری رایانه ای صورت گرفته است و کلاهبردار مورد مجازات قرار می گیرد‌.

در جرم کلاهبرداری رایانه ای کدام مرجع صلاحیت رسیدگی دارد؟

بر طبق ماده ۷۲۹هیات دیوان عالی کشور نظر به اینکه در صلاحیت محلی، اصل صلاحیت دادگاه محل وقوع جرم است و این اصل در قانون جرائم رایانه ای نیز مستفاد از ماده ۲۹، مورد تاکید قانون گذار قرار گرفته است ، بنابراین در جرم کلاهبرداری مرتبط با رایانه دادگاه محلی که بزه در آن محل مورد کلاهبرداری رایانه ای قرار گرفته باشد صلاحیت رسیدگی به پرونده را دارد و اصل صلاحیت با دادگاه محل وقوع جرم است. بنا به مراتب آرای شعب یازدهم و سی و دوم دیوان عالی کشور که بر اساس این نظر صادر شده به اکثریت آرا صحیح و قانونی تشخیص داده و تایید می گردد. این رای طبق ماده ۲۷۰قانون ایین دادرسی، دادگاه های عمومی و انقلاب در امور کیفری در موارد مشابه در موارد مشابه برای شعب دیوان عالی کشور و دادگاه ها لازم الاتباع می باشد.

به طور مثال اگر بزه دیده در شهر مشهد اقامت داشته باشد و از حساب بانکی وی از طریق کلاهبرداری رایانه ای پولی به صورت غیرمجاز برداشته شود و فرد بزهکار که این اقدام را انجام داده باشد در تهران اقامت دارد. در این موقعیت دادگاه صالح برای رسیدگی ، محل وقوع جرم که مشهد است می باشد‌.

(بزه دیده: کسی است که جرم به ضرر او واقع شده است.

بزهکار: کسی است که مرتکب جرم شده است‌.)

چگونه از کلاهبردار رایانه ای شکایت کنیم؟

از کلاهبرداران یارانه ای به چند طریق می توان شکایت نمود

اگر از فروشگاه اینترنتی خرید کرده و مورد کلاهبرداری قرار گرفته اید برای طرح شکایت از فروشگاه اینترنتی می توانید به سامانه اینماد مراجعه فرمایید، مراحل اقدامات بصورت زیر می باشد

مراحل شکایت در سامانه اینماد

سامانه اینماد به نشانی enmad.irرا در گوگل جست و جو کنید .

نام نویسی را انجام دهید.

به قسمت شکایت از کسب و کارها مراجعه کنید.

بر روی گزینه اعطای دسترسی کلیک کنید.

و بعد در صفحه جدید ورود به کارتابل شخصی را کلیک کنید.

کلیک بر روی بخش نارنجی ثبت شکایت از کسب و کارهای اینترنتی.

در صفحه بعدی اطلاعات را در فرم وارد کنید.

بارگذاری مدارک و مستندات مورد نیاز با کلیک بر روی گزینه پیوست مستندات .

در مرحله آخر کلیک بر روی گزینه ثبت شکایت و تایید نهایی.

شکایت درسایت پلیس فتا: در مرجع رسمی پلیس فتا می توان از همه نوع کلاهبرداری اعم از فروشگاه های اینترنتی، سایت های انلاین، و هر کسب و کاری شکایت نمود و می توان همه تخلفات اینترنتی را به این مرجع گزارش نمود‌. مراحل اقدامات شکایت در پلیس فتا به صورت زیر می باشد:

شکایت در سامانه پلیس فتا:

جست و جو سایت پلیس فتا در گوگل

ورود به وب سایت www.cyerpolice.ir

تکمیل فرایند ثبت نام با شماره همراه، کدملی، و کدامنیتی ارسال شده از سامانه پلیس فتا

دریافت پیامک ۵رقمی برای ورود به سامانه

پس از ورود به سایت انتخاب بخش خدمات الکترونیک و کلیک بر روی آن

انتخاب گزینه ثبت گزارش تخلف وب سایت

در صفحه جدید فرم را تکمیل و اطلاعات لازم را در ان وارد کنید مانند نام و نام خانوادگی، آدرس سایتی که در آن از شما کلاهبرداری شده و غیره

مدارک لازم برای ثبت شکایت، عکس فیش واریزی و‌‌… را در گزینه مستندات بارگذاری کنید.

از کلاهبرداران رایانه ای می توان از طریق مراجع قضایی شکایت نمود:یکی از راه کارهای ثبت شکایت مراجعه به دفاتر خدمات الکترونیکی می باشد. برای شکایت به این شیوه مراحل زیرا انجام دهید:

مراحل شکایت در دفاتر خدمات قضایی:

ابتدا در سامانه ثنا ثبت نام کنید‌.

پس از ثبت نام در این سایت شکایت تنظیم و متن شکوائیه به دادسرای جرائم رایانه ای ارسال می شود‌.

با ثبت شکایت دادسرای عمومی انقلاب به جرائم رسیدگی خواهد کرد‌. ودر صورت لزوم دادسرا برای بررسی بیشتر موضوع را به پلیس فتا ارجاع خواهد داد.

مجازات کلاهبرداری اینترنتی طبق قانون:

طبق ماده ۶۷ قانون تجارت الکترونیک: هرکس با فعالیت غیر مجاز و با استفاده از تلفن همراه و یا وسایل ارتباطی دیگر در سیستم ها یا برنامه ها تداخل یا توقف بوجود آورد تا مال یا امتیازی برای خود و یا دیگران تحصیل کنیدو بدست اورد‌، مجرم شناخته می شود‌. طبق این ماده مجازات فرد کلاهبردار عبارتند از: یک تا سه سال حبس، پرداخت جزای نقدی معادل مال از دست رفته و رد مال به مال باخته می باشد‌.

طبق ماده ۷۴۱ قانون مجازات اسلامی( ماده ۱۳قانون جرائم رایانه ای) هرکس به طور غیر مجاز از سامانه رایانه ای یا مخابراتی با ارتکاب اعمالی از قبیل وارد کردن، محو کردن ، تغییر، ایجاد و متوقف کردن داده ها و یا مختل کردن سامانه، وجه یا مال و منفعت، خدمات یا امتیازات مالی برای خود یا دیگران تحصیل کند علاوه بر رد مال به صاحب آن به حبس از یک تا پنج سال یا جزای نقدی از ۱۶۵،۰۰۰،۰۰۰ ریال تا ۸۲۵،۰۰۰،۰۰۰ ریال یا در بعضی از مواقع به هر دو مجازات محکوم خواهد شد.

قانون با جرائم رایانه ای چگونه برخورد می کند؟

طبق ماده ۷۷ قانون تجارت الکترونیک هر کس در معاملات الکترونیکی با سوء استفاده غیر مجاز از داده پیام ها، برنامه ها و سیستم های رایانه ای و وسایل ارتباط از راه دور مرتکب افعالی نظیر ورود، محو،توقف داده پیام، مداخله در عملکرد برنامه یا سیستم های پردازش خودکار و نظایر آن شود و از این طریق برای خود یا دگیری وجوه، اموال یا امتیازات مالی تحصیل کند و اموال دیگران را بدزد مجرم محسوب می شود و علاوه بر رد مال به صاحبان اموال به حبس از از یک تا سه سال و پرداخت جزای نقدی معادل مال ماخوذه محکوم می شود‌.

تبصره: شروع به این جرم نیز جرم محسوب می شود و مجازات آن حداقل مجازات مقرر در این ماده می باشد.

انواع جرائم کلاهبرداری رایانه ای

سوء استفاده از اطلاعات بانکی: کلاهبرداران در هنگام خرید کالا یا خدمات آنلاین،از اطلاعات بانکی مشتریان سوء استفاده می کنند.

سوءاستفاده از تبلیغات جعلی: کلاهبردارن با به دست آوردن اطلاعات شخصی کاربران به نام آنها خدمات آنلاین و یا کالاهایی را به صورت آنلاین می خرند.

استفاده از تبلیغات جعلی: کلاهبرداران برای جذب مشتری از طریق تبلیغات جعلی برای خرید کالاهای غیر واقعی استفاده می کنند.

هک شبکه های اجتماعی برد با ارسال پیام به مخاطبین و در خواست ارسال وجه به حساب شخصی خود

استفاده از آرم و مشخصات یک سایت معروف و ساخت سایتی مشابه مشخصات یک سایت معروف افراد را توجیه به خرید می‌کنند.

با تبلیغ سایت ها و برنامه های ویروسی مثل فیلترشکن‌.

راه کارهای پیشگیری از جرایم رایانه ای

این کار برای جلوگیری از اقدامات کاربرانی می باشد که می‌خواهند کارهای غیر مجاز مانند: هک، سرقت، دسترسی غیر مجاز به اطلاعات شخصی و سرقت اطلاعات حساب بانکی را انجام می دهند.

استفاده از رمز عبور سخت: کاربران سعی کنید از رمزهای عبور متشکل شده از اعداد و حروف بزرگ و کوچک، نمادها و‌‌‌…. استفاده کنید‌.

برروی فایل و لینک هایی که از آنها اطمینان ندارید کلیک نکنید: شاید برای شماهم اتفاق افتاده باشد که از شماره ای ناشناس پیامی حاوی لینک یا فایل دریافت کرده آید، در همچین مواقعی باید از باز کردن فایل و یا لینک احتیاط و خودداری کنید چون با دانلود فایل و یا کلیک بر روی لینک احتمال آن که اطلاعات شخصی و یا فایل های سیستم خود را مورد سرقت خواهید داد. این لینک و فایل می توانند در پیام رسان های اجتماعی، از طریق پیامک، یا از طریق ایمیل برایتان فرستاده شود.

هرچند وقت یک بار برنامه های سیستم تان را بروزرسانی کنید: شرکت های سازنده برنامه ها یا تلفن همراه همواره در تلاش هستند که با شناسایی نقص های امنیتی، سیستم های خود را از نظر امنیت ارتقاء دهند.با بروزرسانی هر برنامه های کاربرها می توانند از امنیت دستگاه خود محافظت کنند.

از آنتی ویروس ها استفاده کنید: آنتی ویروس ها قادر هستند با شناسایی فعالیت های مشکوک علیه کاربر خود، آنها را از بین ببرند. پس بهتر است برای حفاظت از سیستم خود آنتی ویروس مربوطه به فعالیت خود را بصورت رایگان ک یا غیر رایگان را نصب کنید.

در برنامه ها تأییدات دو مرحله را فعال کنید: بسیاری از برنامه هایی وجود دارند که می توان در انها رمز عبور دو مرحله‌ای یا چند مرحله ای را فعال کرد. دو تایید دومرحله ای کاربر علاوه بر وارد کردن رمز عبور و نام کاربری از مرحله ی دیگری که می تواند ارسال کد از طریق پیامک و یا ایمیل را فعال کرد  و با ارتقاء دادن امنیت برنامه از ورود کلاهبرداران جلوگیری کرد.

آیا کلاهبرداری رایانه ای قابل گذشت است؟ طبق ماده ۱۰۴ قانون مجازات اسلامی قابل گذشت نمی باشد اما اداره کد حقوقی قوه قضائیه در نظریه مشورتی این جرم را قابل گذشت اعلام کرده است.

تفاوت بین کلاهبرداری سنتی و عادی با کلاهبرداری رایانه ای

در کلاهبرداری سنتی ارتباط متقابل بین فرد کلاهبردار با مال باخته وجود دارد اما در کلاهبرداری رایانه ای فرد مال باخته ، فرد کلاهبردار را نمی بیند و نمی شناسد.

در کلاهبرداری سنتی با ترغیب فرد مقابل با انواع شگردها ، فرد را مشتاق معامله برای کسب سود می کنند اما در کلاهبرداری رایانه ای فرد مقابل از اقدامات فرد کلاهبردار بی اطلاع می باشد.

شباهت مهمی که بین این دو نوع کلاهبرداری وجود دارد، مال باختن کاربر و سود غیر مجاز و نا متعارف کلاهبردار می باشد.

دفاع از اتهام کلاهبرداری رایانه ای

چگونه بی گناهی خود را در کلاهبرداری رایانه ای اثبات کنیم؟ با تهیه مدارک مورد نیاز و ارائه اظهارات مناسب در دادگاه یا با نوشتن استشهادیه این موضوع را به دادگاه ثابت کنید، بهتر است برای اثبات بی گناه یتان از وکیلی خبره و با تجربه کمک بگیرید تا شمارا راهنمایی کند و مدارک مورد نیاز را با کمک او جمع آوری و تحویل دادگاه بدهید. وجود وکیل تاثیری مثبت بر حکم قاضی خواهد داشت.